महत्वाचे डाऊनलोड

महाराष्ट्र ग्रामपंचायत अधिनियम 1959 :-महाराष्ट्र ग्रामपंचायत अधिनियम 1959 हा ग्रामपंचायतींची स्थापना, रचना व कार्यपद्धती निश्चित करणारा महत्त्वाचा कायदा आहे. यामध्ये सदस्यांची निवड, सरपंच व उपसरपंच यांचे अधिकार व कर्तव्ये, ग्रामपंचायतीची कार्ये, कर आकारणी, निधी व्यवस्थापन तसेच ग्रामविकासाशी संबंधित विविध तरतुदींचा समावेश आहे.

15 वा वित्त आयोग मार्गदर्शक सूचना :-भारत सरकारच्या 15 व्या वित्त आयोगामार्फत ग्रामपंचायतींना विविध विकासकामांसाठी निधी उपलब्ध करून दिला जातो. या मार्गदर्शक सूचनांमध्ये निधीचा वापर, विकासकामांचे नियोजन, अंमलबजावणी तसेच निधीच्या योग्य व्यवस्थापनासंबंधी आवश्यक नियम व तरतुदींचा समावेश आहे.

ग्रामपंचायत लेखा संहिता:-ग्रामपंचायत लेखा संहिता ही ग्रामपंचायतीच्या आर्थिक व्यवहारांसाठी मार्गदर्शक नियमावली आहे. यामध्ये उत्पन्न व खर्चाची नोंद, विविध निधींचे व्यवस्थापन, अंदाजपत्रक तयार करणे, लेखे व नोंदवह्या ठेवणे तसेच लेखापरीक्षण (Audit) प्रक्रियेसंबंधी आवश्यक नियम व तरतुदींचा समावेश आहे.

स्वच्छ भारत मिशन (ग्रामीण):-स्वच्छ भारत मिशन (ग्रामीण) ही ग्रामीण भागातील स्वच्छता सुधारण्यासाठी भारत सरकारची महत्त्वाची योजना आहे. यामध्ये शौचालय सुविधा, घन व द्रव कचरा व्यवस्थापन, गावातील स्वच्छता आणि जनजागृतीच्या माध्यमातून स्वच्छ व निरोगी गाव निर्माण करण्यावर भर दिला जातो.

जल जीवन मिशन :-जल जीवन मिशन ही ग्रामीण भागातील प्रत्येक घराला नळाद्वारे सुरक्षित व पुरेसे पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देण्यासाठी राबविण्यात येणारी महत्त्वाची योजना आहे. यामध्ये पाणीपुरवठा योजना, जलस्रोत विकास, पाणी गुणवत्ता तसेच पाणी व्यवस्थापनावर विशेष भर दिला जातो.

प्रधानमंत्री आवास योजना ग्रामीण :-प्रधानमंत्री आवास योजना (ग्रामीण) ही ग्रामीण भागातील बेघर व पात्र कुटुंबांना पक्के घर उपलब्ध करून देण्यासाठी राबविण्यात येणारी महत्त्वाची योजना आहे. या योजनेअंतर्गत पात्र लाभार्थ्यांना घरकुल बांधकामासाठी आर्थिक सहाय्य देऊन सुरक्षित व दर्जेदार निवास उपलब्ध करून दिला जातो.

जन्म-मृत्यू नोंदणी अधिनियम :-जन्म-मृत्यू नोंदणी अधिनियमांतर्गत प्रत्येक जन्म आणि मृत्यूची अधिकृत नोंद करणे बंधनकारक आहे. ग्रामपंचायतीमार्फत नागरिकांच्या जन्म व मृत्यूची नोंद ठेवणे, प्रमाणपत्र देणे तसेच नोंदणी प्रक्रियेसंबंधी आवश्यक कार्यवाही केली जाते.

उमेद / MSRLM अभियान (महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान) :-उमेद (MSRLM) हे महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान असून ग्रामीण भागातील गरीब कुटुंबांचे जीवनमान उंचावण्यासाठी राबविण्यात येते. या अभियानांतर्गत स्वयं-सहाय्यता गटांच्या माध्यमातून रोजगार, स्वयंरोजगार, कौशल्य विकास व आर्थिक सक्षमीकरणाला प्रोत्साहन दिले जाते.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र :-महाराष्ट्र शासन राजपत्र हे राज्य शासनाचे अधिकृत प्रकाशन असून यामध्ये शासनाच्या महत्त्वाच्या अधिसूचना, शासन निर्णय, नियम, कायदे व सुधारणा अधिकृतपणे प्रसिद्ध केल्या जातात. शासनाच्या विविध विभागांशी संबंधित अधिकृत निर्णय व माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी राजपत्र महत्त्वाचे माध्यम आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 :-माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 हा नागरिकांना सार्वजनिक प्राधिकरणांकडील माहिती मिळविण्याचा कायदेशीर अधिकार देतो. या अधिनियमामुळे शासकीय कामकाजात पारदर्शकता व उत्तरदायित्व वाढवून नागरिकांना आवश्यक माहिती सहज उपलब्ध करून देण्यास मदत होते.

मिळकतींवर कर आकारणी करून वसुली करण्याबाबत :-ग्रामपंचायतीला हद्दीतील घरे, इमारती व इतर मिळकतींवर नियमानुसार कर आकारणी व वसुली करण्याचा अधिकार आहे. या करातून मिळणाऱ्या उत्पन्नाचा उपयोग ग्रामपंचायत क्षेत्रातील मूलभूत सुविधा, सार्वजनिक सेवा व विविध विकासकामांसाठी केला जातो.